เอกสารประกอบการเรียน

เรื่อง  การแต่งคำประพันธ์โคลงสี่สุภาพ


ฉันทลักษณ์ของโคลงสี่สุภาพ

           ถ้าเราจะแต่งโคลง  มีหลักการที่ควรทราบดังนี้

            ๑. บทหนึ่งมีกี่บาท

            ๒. บาทหนึ่งมีกี่วรรค

            ๓. วรรคหนึ่งๆ มีกี่พยางค์

            ๔. บังคับสัมผัสตรงไหน

            ๕. บังคับรูปวรรณยุกต์ที่พยางค์ใด

 

ตัวอย่างโคลงสี่สุภาพ

                                         จากมามาลิ่วล้ำ        ลำบาง

                                    บางยี่เรือราพลาง           พี่พร้อง

                                    เรือแผงช่วงพานาง         เมียงม่าน     มานา

                                    บางบ่รับคำคล้อง           คล่าวน้ำตาคลอ

                                                                                                จากโคลงนิราศนรินทร์

           ผังภูมิ

                                                              (๐ ๐)    บาทที่ ๑

                                                                             บาทที่ ๒

                                                                 (๐ ๐)    บาทที่ ๓

                                                                          บาทที่ ๔

 

            ๑. บทหนึ่งมี  ๔  บาท   บาทหนึ่งมี  ๒  วรรค   เรียกว่าวรรคหน้ากับวรรคหลัง

๒. วรรคหน้ามี  ๕  พยางค์   ทุกบาทวรรคหลังมี  ๒  พยางค์  ยกเว้นบาทที่ ๔   วรรคหลังมี ๔  พยางค์     นอกจากนี้วรรคหลังของบาทที่  ๑  และ  ๒   มีสร้อยคำ   สร้อยคำมี  ๒  พยางค์

๓. สัมผัสบังคับ  ดูจากผังภูมิ    สัมผัสในของโคลงนิยมสัมผัสอักษร

๔. วรรณยุกต์บังคับรูปไม่คำนึงเสียง   พยางค์ที่มีไม้เอกเรียกว่า  คำเอก    พยางค์ที่มีไม้โทเรียกว่า  คำโท

๕. การบังคับวรรณยุกต์  ดูจากผังภูมิ   รวมกันแล้วมีคำเอก  ๗  แห่ง  คำโท  ๔  แห่ง

๖. คำเอก   ผ่อนผันให้ใช้คำตาย   ได้แก่คำที่ประสมด้วยสระเสียงสั้นในมาตราแม่ ก.กา  และคำในมาตราแม่กก  แม่กด  แม่กบ   เช่น  โหด  แหลก  ตระ

๗. พยางค์ที่เรียกว่า  เอกโทษ  โทโทษ   คือคำที่ตามปกติใช้ไม้เอก  แต่เมื่อคิดหาไม่ได้ก็ใช้คำที่ใช้ไม้โทแทน  หรือกลับกัน   เช่น

      เอกโทษ   ค่า  ค่อ  เค่า    (ตามปกติ  ข้า  ข้อ   เข้า)

      โทโทษ     เหล้น  เหยี้ยง  (เล่น  เยี่ยง)